در شرایطی که صنعت نفت ایران همزمان با تحریمهای طولانیمدت، محدودیتهای اقتصادی، دشواریهای تامین تجهیزات و چالشهای عملیاتی روبهروست، حفظ و افزایش تولید نفت خام شکلی بیش از یک هدف کمی به خود گرفته است؛ امروز این مهم، نشانهای از توان این صنعت برای تداوم فعالیت و مدیریت پیچیدهترین شرایط اقتصادی کشور است و دستیابی به آن می تواند برگ برنده کشورمان در مناسبات اقتصادی و سیاسی باشد؛ هدفی که تا به امروز در سایه سیاست ها و رویکردهای مدیریت بحران به درستی محقق شده و تاب آوری صنعت نفت کشور ما در سخت ترین شرایط را بار دیگر به اثبات رسانده است.
بررسی عملکرد این شرکت از آغاز دولت چهاردهم نشان میدهد که تولید نفت خام در این دوره، با وجود مجموعهای از محدودیتهای فنی، فرآورشی و حتی شرایط جنگی، روندی رو به رشد را تجربه کرده و در مقاطعی به رکوردهایی دست یافته است که در سالهای اخیر کمسابقه بودهاند.
تولید نفت خام در دیماه ۱۴۰۴ نسبت به ابتدای دولت چهاردهم حدود ۲۳۰ هزار بشکه در روز افزایش یافت. این روند در ششم دیماه همان سال به نقطهای قابل توجه رسید و توانست بالاترین رکورد تولید نفت خام از نیمه دوم سال ۱۳۹۷ را ثبت کند.
عملکرد سالانه تولید نفت نیز راهبرد حفظ و افزایش تولید را تایید میکند. متوسط تولید نفت خام در سال ۱۴۰۳ نزدیک به ۲۰۰ هزار بشکه در روز افزایش یافته است. به این ترتیب، متوسط تولید سالانه در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال پیش از آن رشد مناسبی داشته و درصد تحقق برنامه تولید نیز از ۹۶ درصد در سال ۱۴۰۳ به ۹۷ درصد رسیده است.
این ارقام بیش از آنکه تنها یک رکورد آماری باشند، نتیجه مجموعهای از اقدامات عملیاتی، تعمیراتی، توسعهای و فرآورشی در میادین مختلف نفتی کشور هستند.
احیای ظرفیتها؛ از حفاری چاه تا رفع گلوگاهها
بخشی از رشد تولید نفت خام در دولت چهاردهم، حاصل توسعه و راهاندازی چاههای جدید بوده است. در میدان آزادگان جنوبی، ۲۸ حلقه چاه جدید توسعهای حفاری و راهاندازی شد که افزایش حدود ۵۱ هزار بشکه در روز را به همراه داشت. در میادین سپهر و جفیر نیز با حفاری و راهاندازی هشت حلقه چاه جدید و نصب سه پمپ درونچاهی، حدود ۳۰ هزار بشکه به تولید افزوده شد.
در دارخوین نیز راهاندازی ۲ حلقه چاه جدید و تعمیر و راهاندازی یک حلقه چاه، افزایش ۱۷ هزار بشکهای تولید را رقم زد. در یادآوران، ۲ حلقه چاه جدید راهاندازی و خط لوله ۱۲ اینچ از منیفولد کوشک به واحد فرآورش مرکزی احداث شد که در مجموع حدود ۱۰ هزار بشکه در روز به تولید اضافه کرد. میدان دهلران نیز با راهاندازی سه حلقه چاه جدید، شاهد افزایش سه هزار بشکهای تولید بود و در میدان خشت نیز چهار حلقه چاه به مدار تولید بازگشت.
اما همه افزایش تولید از حفاری چاههای جدید به دست نیامده است. بخشی مهم از این دستاورد حاصل بازگرداندن ظرفیتهای موجود به مدار، انجام تعمیرات و رفع گلوگاههای عملیاتی بوده است. انجام خدمات تعمیری، ترمیمی و توسعهای روی چاهها به تنهایی حدود ۴۹ هزار بشکه در روز افزایش تولید ایجاد کرد.
در میدان نفتی یاران نیز نصب، تعویض و راهاندازی ۱۲ پمپ درونچاهی، در منصورآباد اصلاح خطوط لوله و بازگشایی تعدادی از چاهها و در قلعهنار ارتقای پمپهای انتقال، هر کدام بخشی از ظرفیت تولید نفت کشورمان را احیا کردند.
مدیریت تولید در سایه جنگ و محدودیتهای دریایی
اهمیت عملکرد شرکت ملی نفت ایران زمانی بیشتر آشکار میشود که شرایط ویژه سال ۱۴۰۴ را نیز در نظر بگیریم. وقوع دو جنگ به فاصله کمتر از ۹ ماه، دشواری های زیادی را متوجه بدنه فعالیت های اقتصادی کشورمان کرد.
در صنعت نفت نیز پس از عبور از بحران جنگ ۱۲ روزه و در شرایط خطیر پیش آمده در جنگ رمضان، محدودیتهای ناشی از شرایط جنگی، محاصره دریایی و ضرورت مدیریت موجودی مخازن ذخیرهسازی، تصمیمگیری درباره میزان تولید را به مسئلهای پیچیده تبدیل کرد.
در این دوره، حفظ تعادل میان تولید، ظرفیت ذخیرهسازی، امکان انتقال و مخاطرات عملیاتی اهمیت بیشتری یافت و حفظ عدد ثابت تولید در صنعت نفت را تحت الشعاع خود قرار داد.
با آغاز محاصره دریایی، تولید متناسب با شرایط و محدودیتهای موجود مدیریت شد و در دوره ۶۰ روزه محاصره، متوسط تولید کماکان با رقمی کمتر از رکورد تولید دولت چهاردهم حفظ شد. در ادامه و پس از پایان محاصره دریایی و امکان دوباره صادرات نفت، تولید افزایشی دوباره یافت.
ثابت نگه داشتن میزان حداکثری تولید نفت در دوران جنگ، ثابت کرد که مدیریت تولید در بحران نیازمند تنظیم آگاهانه نرخ تولید است و خود دلیلی بر این واقعیت است که در مقاطع بحرانی می توان با درنظر گرفتن تعدیل تدریجی خروجی؛ حفظ پایداری تأسیسات، صیانت از مخازن و جلوگیری از انباشت ریسک را به گزینه ای قابل اتکا برای بقای صنعت نفت بدل کرد.
از چاه تا خط لوله؛ زنجیرهای که تولید را پشتیبانی کرد
بخش دیگری از اقدامات انجامشده شرکت ملی نفت ایران در دولت چهادرهم، به رفع محدودیتهای فرآورشی و انتقال نفت مربوط میشود. اصلاح واحد بهرهبرداری و نمکزدایی چشمهخوش، راهاندازی نمکزدایی متمرکز اهواز و افزایش ظرفیت واحدهای اهواز ۱، ۲ و ۴، ارتقای ظرفیت نمکزدایی مارون ۵ و راهاندازی خطوط انتقال نفت نمکی در رامشیر، منصوری و اهواز، از جمله اقداماتی بود که ظرفیتهای تولیدی موجود را قابل استفادهتر کرد.
در کنار این اقدامات، تعمیر بخشی از خط لوله گاز احیای میدان آغاجاری، تعمیر و راهاندازی پمپهای انتقال نفت خام نرگسی، تکمیل بخشی از پروژه EPCD فروزان و اقدامات مشابه در میادین مختلف، نشان میدهد افزایش تولید نتیجه یک اقدام منفرد نبوده، بلکه حاصل مجموعهای از مداخلات در سراسر زنجیره تولید بوده است.
عملکردی فراتر از یک رکورد
روایت تولید نفت خام در دو سال فعالیت دولت چهاردهم را نمیتوان تنها در قالب اعداد و نمودارهای خشک ریاضی یا یک رقم برای ثبت رکورد تولید نفت خلاصه کرد. افزایش متوسط تولید و ثبت بالاترین تولید ماهانه از سال ۱۳۹۸ در کنار راهاندازی چاههای جدید و احیای ظرفیتهای موجود، بخشی از این روایت است که تنها با مدیریت صحیح و تلاش کارکنان صنعت نفت توانسته است روی واقعیت به خود بگیرد.
بخش مهمتر اما توان عملیاتی صنعت نفت برای ادامه کار در شرایطی است که تحریم، محدودیت منابع، دشواریهای فرآورشی و انتقال و حتی بحرانهای امنیتی و جنگی، همزمان بر تصمیمهای تولیدی اثر گذاشتهاند. در چنین شرایطی، حفظ جریان تولید، بازگرداندن ظرفیتهای از دسترفته و افزایش تدریجی توان تولید، نشان میدهد شرکت ملی نفت ایران توانسته است یکی از مهمترین مأموریتهای خود را با اتکا به ظرفیتهای فنی و عملیاتی موجود دنبال کند؛ عملکردی که ارزش آن، بیش از هر چیز، در تداوم خدمترسانی صنعت نفت در دشوارترین شرایط خود را نشان میدهد.
